Pieniński pas skałkowy
Dlaczego te skały wyglądają inaczej niż wszystko dookoła
Wąska wstęga skał ciągnąca się przez pół Europy, od okolic Wiednia po Rumunię. W Pieninach ma zaledwie kilka kilometrów szerokości, ale to jej zawdzięczamy pionowe ściany przełomu, Trzy Korony i Sokolicę.
- Długość pasa
- około 600 km, od Austrii po Rumunię
- Szerokość w Pieninach
- od kilkuset metrów do kilku kilometrów
- Skały
- wapienie z okresu jury i kredy
- Wiek
- od kilkudziesięciu do ponad stu milionów lat
Szew między dwiema Karpatami
Karpaty dzielą się na zewnętrzne, zbudowane z miękkich skał osadowych zwanych fliszem, i wewnętrzne, o zupełnie innej budowie. Granica między nimi to nie płynne przejście, lecz wąska strefa intensywnie pogniecionych skał - pieniński pas skałkowy.
Powstał, gdy zderzenie płyt tektonicznych ścisnęło i wypiętrzyło osady zalegające na dnie dawnego oceanu. Twarde wapienne bloki zostały wciśnięte w miękkie otoczenie niczym rodzynki w cieście.
Skąd biorą się skałki
Miękkie skały wokół wapiennych bloków erodowały szybciej. Deszcz, mróz i płynąca woda wypłukiwały je przez miliony lat, aż twarde wapienie zostały wypreparowane i wystają dziś ponad otoczenie jako urwiste turnie.
Stąd charakterystyczny krajobraz Pienin: łagodne, zalesione zbocza, z których nagle wyrastają pionowe białe ściany. Trzy Korony, Sokolica, Facimiech, skałki w Wąwozie Homole - wszystkie powstały w ten sam sposób.
Ta sama budowa tłumaczy bogactwo przyrodnicze. Wapień daje inny odczyn gleby niż flisz, a strome nasłonecznione ściany tworzą siedliska nieznane w sąsiednich pasmach.
Wulkan, który nie pasuje
Kilkanaście kilometrów od Szczawnicy, nad Jeziorem Czorsztyńskim, wznosi się góra Wdżar. Jest zbudowana ze skał wulkanicznych - andezytów - i stanowi pozostałość dawnej działalności wulkanicznej.
To ewenement w polskich Karpatach fliszowych i jeden z niewielu tak wyraźnych śladów wulkanizmu w tej części gór. Kamień z Wdżaru był przez lata wydobywany i wykorzystywany w budownictwie.